GIỚI THIỆU VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

Hiện nay, trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về “thương mại điện tử”. Theo định nghĩa của Uỷ ban Châu Âu thì : Thương mại điện tử được hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử. Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng text, âm thanh và hình ảnh. Thương mại điện tử gồm nhiều hành vi trong đó có hoạt động mua bán hàng hoá và dịch vụ qua phương tiện điện tử, giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng, chuyển tiền điện tử, mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn điện tử, đấu giá thương mại, hợp tác thiết kế, tài nguyên mạng, mua sắm công cộng, tiếp thị trực tiếp tới người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng. Thương mại điện tử được thực hiện đối với cả thương mại hàng hoá (ví dụ như hàng tiêu dùng, các thiết bị y tế chuyên dụng) và thương mại dịch vụ (ví dụ như dịch vụ cung cấp thông tin, dịch vụ pháp lý, tài chính); các hoạt động truyền thống (như chăm sóc sức khoẻ giáo dục) và các hoạt động mới (ví dụ như siêu thị ảo).

Theo cách hiểu của Việt Nam thì: “Thương mại điện tử là việc tiến hành một phần hay toàn bộ hoạt động thương mại sử dụng thông điệp dữ liệu”. Điều này được quy định tại khoản 1, điều 3, Nghị định về hoạt động Thương mại điện tử của Bộ Thương mại trình Chính phủ. Theo đó, Luật giao dịch điện tử ngày 29/11/2005 đã quy định rõ khái niệm về “Thông điệp dữ liệu” tại khoản 12 điều 4 như sau: “Thông điệp dữ liệu là thông tin được tạo ra, được gửi đi, được nhận và được lưu trữ bằng các phương tiện điện tử”. Cũng tại Luật này tại khoản 10 điều 4 có quy định “Phương tiện điện tử là phương tiện hoạt động dựa trên công nghệ điện, điện tử, kỹ thuật số, từ tính, truyền dẫn không dây, quang học, điện tử hoặc công nghệ tương tự”.

Như vậy, về bản chất Thương mại điện tử là hoạt động thương mại, nó chỉ khác duy nhất đối với Thương mại truyền thống (TMTT) là nó sử dụng các phương tiện điện tử vào trong hoạt động thương mại. Có thể phân tích một số khía cạnh khác nhau của Thương mại điện tử với thương mại truyền thống thông qua một số nét như sau:

Về hình thức giao dịch: Nếu như trong Thương mại truyền thống thì hình thức của giao dịch là trực tiếp giữa các chủ thể tham gia giao dịch với nhau còn trong Thương mại điện tử, hình thức của giao dịch là hoàn toàn gián tiếp. Điều này có nghĩa là các chủ thể không gặp gỡ trực tiếp với nhau mà họ giao dịch với nhau thông qua các phương tiện điện tử. Một đại diện của doanh nghiệp Việt Nam có thể giao dịch nhiều năm với một đại diện của doanh nghiệp nước ngoài thông qua việc gọi điện thoại để thảo luận với nhau, thông qua fax để truyền cho nhau các nội dung hợp đồng, thông qua Internet để đàm phán với nhau về hợp đồng sắp tới… mà không cần thiết phải gặp gỡ trực tiếp với nhau. Trên thức tế , có nhiều đối tác giao dịch với nhau nhiều năm mà không biết mặt nhau.

Về vấn đề thị trường:Trong thương mại truyền thống, để tìm kiếm một thị trường mới, các doanh nghiệp phải đến tận nơi, tham gia các hội chợ, triển lãm, các cuộc gặp gỡ trực tiếp. Như vậy thị trường trong Thương mại truyền thống bị giới hạn về mặt phạm vi, các doanh nghiệp không thể và không có cơ hội đi tìm hiểu trực tiếp các thị trường trên toàn thế giới thông qua việc gặp gỡ và trao đổi trực tiếp. Còn đối với Thương mại điện tử thì thị trường là không biên giới. Một doanh nghiệp có thể mở một Website kinh doanh trên mạng và thông qua các phương tiện quảng bá trên mạng có thể quảng bá doanh nghiệp mình ra thị trường toàn cầu mà không bị giới hạn về mặt phạm vi. Một doanh nghiệp ở Châu Mỹ, Châu Âu hay ở Châu Phi có thể dễ dàng tiếp cận với thông tin doanh nghiệp, sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam thông qua mạng Internet. Điều này thể hiện lợi thế vượt trội của Thương mại điện tử so với hình thức Thương mại truyền thống.

Về chủ thể tham gia: Trong Thương mại truyền thống chúng ta thấy tham gia vào hoạt động giao dịch chỉ có các chủ thể trực tiếp tham gia dịch với nhau, đó là người mua và người bán. Người mua hàng tìm đến người bán hàng, hai bên trao đổi , đàm phán trực tiếp với nhau để tìm kiếm cơ hội hợp tác, kinh doanh với nhau mà không cần có một chủ thể nào khác tham gia cùng.

Còn đối với Thương mại điện tử, bên cạnh chủ thể người mua, người bán thì luôn luôn có một chủ thể thứ ba tham gia vào quá trình giao dịch của các bên đó là nhà cung cấp dịch vụ. Ví dụ: Một doanh nghiệp ở Việt Nam kết nối Internet của FPT để sử dụng thư điện tử giao dịch với một doanh nghiệp ở Mỹ, khi đó nhà cung cấp dịch vụ ở đây là Công ty FPT đã cung cấp dịch vụ Internet để cho doanh nghiệp Việt Nam có thể kết nối với doanh nghiệp ở Mỹ.

Về mạng lưới thông tin: Đối với Thương mại truyền thống, mạng lưới thông tin chỉ là phương tiện để trao đổi dữ liệu còn đối với Thương mại điện tử mạng lưới thông tin chính là thị trường.

Với sự phát triển như vũ bão của các thành tựu về công nghệ thông tin như ngày nay, đặc biệt là Internet đã giúp cho các doanh nghiệp có thể xây dựng cho mình các “gian hàng ảo” trên mạng mà ở đó doanh nghiệp có thể cung cấp vô số các thông tin giới thiệu về sản phẩm, dịch vụ của mình để cho các bạn hàng tìm kiếm. Sự phát triển này còn hình thành nên các Trung tâm thương mại ảo trên Internet với vai trò như một trung tâm Thương mại thật, tại đó có rất nhiều các thông tin giao dịch về doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ nhằm gắn kết người mua và người bán với nhau. Các mạng lưới thông tin này chính là thị trường cho các doanh nghiệp tìm kiếm bạn hàng và giao dịch với nhau.

Ngoài ra, tổ chức UNESCAP còn so sánh giữa Thương mại điện tử và Thương mại truyền thống như sau:

Trên thế giới có rất nhiều mô hình Thương mại điện tử (TMĐT), nhưng mô hình B2B chiếm hơn 80% doanh số Thương mại điện tử trên toàn cầu.

Vậy B2B là gì? B2B (Business to Business) được hiểu đơn giản là TMĐT giữa các doanh nghiệp với nhau. Đây là mô hình thương mại điện tử gắn với mối quan hệ giữa các doanh nghiệp với nhau. Mô hình này đã giúp hỗ trợ rất nhiều cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc kinh doanh với các doanh nghiệp nước ngoài dựa trên các lợi ích mà nó đem lại. Một trong những mô hình điển hình trên thế giới đã thành công trong hoạt động theo mô hình B2B là Alibaba.com của Trung Quốc.

Ngoài ra còn nhiều mô hình TMĐT như: B2C, C2C, B2G…

B2C (Business to Cosume): được hiểu là thương mại giữa các doanh nghiệp và tiêu dùng liên quan đến việc khách hàng thu thập thông tin, mua hàng hóa hữu hình (như sách, các sản phẩm tiêu dùng…) hoặc sản phẩm thông tin hoặc hàng hoá về nguyên liệu điện tử hoặc nội dung số hoá như phần mềm, sách điện tử và các thông tin, nhận sách qua mạng điện tử. Một trong những kinh doanh thành công trên thế giới theo mô hình này là Amazon.com với việc kinh doanh bán lẻ qua mạng các sản phẩm như sách, đồ chơi, đĩa nhạc, sản phẩm điện tử, phần mềm và các sản phẩm gia đình.

C2C (Cosumer to Cosumer): được hiểu là TMĐT giữa các cá nhân và người tiêu dùng với nhau. Đây cũng được coi là mô hình kinh doanh có tốc độ tăng trưởng nhanh chóng và ngày càng phổ biến. Hình thái dễ nhận ra nhất của mô hình này là các Website bán đấu giá trực tuyến, rao vặt trên mạng. Một trong những thành công vang dội của mô hình này là trang Web đấu giá eBay. Được thành lập tháng 9/1995, hiện nay eBay là chợ đấu giá điện tử lớn nhất thế giới dành cho việc mua bán các sản phẩm cho khách hàng riêng lẻ và các doanh nghiệp nhỏ. Trên eBay có tới 55 triệu sản phẩm nằm trong 50.000 danh mục ngành hàng với 157 triệu thành viên trên toàn thế giới.

B2G (Business to Government): TMĐT giữa doanh nghiệp và Chính phủ được hiểu chung là thương mại giữa các doanh nghiệp khối hành chính công. Nó bao hàm việc sử dụng Internet cho mua bán công, thủ tục cấp phép và các hoạt động có liên quan tới chính phủ. Hình thái này của thương mại có hai đặc tính: thứ nhất, khu vực hành chính công có vai trò dẫn đầu trong việc thiết lập thương mại điện tử; thứ hai người ta cho rằng khu vực này có nhu cầu lớn nhất trong việc biến các hệ thống mua bán trở nên hiệu quả hơn. (Nguồn: Sổ tay TMĐT cho doanh nghiệp)